Η αρχαία ελληνική κιθάρα αναβιώνει σε video game: Ένα όργανο 2.000 ετών «επιστρέφει» στο God of War

Ορισμένοι ήχοι δεν σβήνουν με τον χρόνο, αλλά περιμένουν τη στιγμή να ξαναγεννηθούν. Σήμερα, ένας τέτοιος ήχος, γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν και βρίσκει ξανά φωνή μέσα σε ένα από τα πιο επιδραστικά σύγχρονα μέσα: τα video games. Στο God of War, ένας ήχος που είχε σιγήσει για περισσότερα από 2.000 χρόνια, ακούγεται ξανά.

Ήταν η αναζήτηση της αυθεντικότητας από τον βραβευμένο με Emmy συνθέτη Bear McCreary, όταν άρχισε να διαμορφώνει τον ηχητικό κόσμο του God of War: Sons of Sparta, αυτή που τον οδήγησε στην Ελλάδα και στην αρχαία κιθάρα, ένα από τα σημαντικότερα μουσικά όργανα στην αρχαία Ελλάδα.

Από την Ευρωπό Κιλκίς σε ένα διεθνές video game

Για αιώνες θεωρούταν χαμένη στην αυθεντική της μορφή. Σήμερα, όμως, μουσικοί και οργανοποιοί ασχολούνται με την ανακατασκευή της και η σύγχρονη αναβίωσή της συνδέεται στενά με το έργο της οικογένειας Κουμαρτζή και της LUTHIEROS Music Instruments, ενός οικογενειακού εργαστηρίου που εστιάζει στην ανακατασκευή χαμένων αρχαίων οργάνων κι έχει την έδρα του σε ένα μικρό χωριό του νομού Κιλκίς, την Ευρωπό.

Μέσα από συνεργασίες με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, η οικογένεια Κουμαρτζή έχει μελετήσει αρχαιολογικά ευρήματα, αρχαία εικονογραφία και ιστορικές πηγές, προκειμένου να επαναφέρει την κιθάρα ως ένα πλήρως λειτουργικό μουσικό όργανο.

Στην περίπτωση του γνωστού video game δεν πρόκειται για μια ανακατασκευή ως έκθεμα.

Η κιθάρα ηχογραφήθηκε και ενσωματώθηκε απευθείας στο soundtrack του God of War: Sons of Sparta, μιας από τις πιο γνωστές σειρές video game στον κόσμο.

Ο ήχος της, όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Θεόδωρος Κουμαρτζής, είναι ταυτόχρονα αρχέγονος αλλά και άμεσος. Προσθέτει ένα ιδιαίτερο ηχόχρωμα που τα ψηφιακά όργανα δεν μπορούν να αναπαράγουν. Αντί να λειτουργεί ως μια απλή προσθήκη, γίνεται μέρος της ταυτότητας του soundtrack του παιχνιδιού. Ο ήχος της συνδέει τη μυθολογία, την ιστορία και τη σύγχρονη αφήγηση και φτάνει σε ένα παγκόσμιο κοινό μέσα από ένα video game.

Ένα ζωντανό οικοσύστημα

Η αναβίωση της αρχαίας κιθάρας δεν αποτελεί μια μεμονωμένη προσπάθεια. Είναι μέρος ενός ευρύτερου οικοσυστήματος στην Ελλάδα που συνδέει την έρευνα, την κατασκευή, την εκτέλεση και την εκπαίδευση.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η LUTHIEROS, η οποία έχει συμβάλει καθοριστικά στην επανένταξη των αρχαίων οργάνων στη σύγχρονη μουσική πράξη. Μέσα από αυτό το έργο, η κιθάρα δεν περιορίζεται πλέον σε μουσεία ή στην ακαδημαϊκή μελέτη. Μουσικοί, εκπαιδευτικοί και συλλέκτες σε όλο τον κόσμο μπορούν πλέον να τη βιώσουν ως ένα ζωντανό όργανο.

Η ίδια φιλοσοφία αποτυπώνεται και στη Lyre Academy, μια εκπαιδευτική πρωτοβουλία αφιερωμένη στην αρχαία μουσική. Η Λίνα Παλέρα, που συμμετείχε στην ηχογράφηση, είναι επικεφαλής μουσικών προγραμμάτων και συνεργάζεται με μαθητές από όλο τον κόσμο, βοηθώντας τους να προσεγγίσουν τα αρχαία όργανα ως εκφραστικά μέσα και όχι ως αποξενωμένα αντικείμενα.

Όπως εξηγεί η ίδια, «στη Lyre Academy δεν προσεγγίζουμε την αρχαία μουσική ως κάτι μακρινό ή απρόσιτο. Τη δουλεύουμε ως μια ζωντανή γλώσσα, κάτι που οι μουσικοί σήμερα μπορούν να μελετήσουν, να ερμηνεύσουν και πραγματικά να κάνουν δικό τους».

Το ίδιο όραμα συνεχίζεται και μέσα από το SEIKILO Museum of Ancient Music στη Θεσσαλονίκη. Το μουσείο παρουσιάζει την αρχαία μουσική κληρονομιά μέσα από εκθέσεις, συναυλίες και εκπαιδευτικά προγράμματα. Οι επισκέπτες μπορούν να γνωρίσουν ανακατασκευασμένα όργανα όπως η κιθάρα, με άμεσο και βιωματικό τρόπο.

Πέρα από τον φυσικό χώρο, το SEIKILO διατηρεί και ένα ενεργό κανάλι στο YouTube, προσεγγίζοντας ένα παγκόσμιο κοινό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων μέσα από εκτελέσεις και περιεχόμενο βασισμένο στην έρευνα.

Μαζί, όλες αυτές οι πρωτοβουλίες δημιουργούν μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.

Από τον αρχαίο ήχο στην παγκόσμια σκηνή

Όπως εξηγεί ο Θεόδωρος Κουμαρτζής, που επίσης συμμετείχε στις ηχογραφήσεις του God of War, «για εμάς, η κιθάρα δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο του παρελθόντος. Είναι ένα ζωντανό όργανο. Το να τη φέρνουμε σε μια παραγωγή όπως το God of War δείχνει ότι η αρχαία μουσική μπορεί να υπάρχει στον σύγχρονο δημιουργικό κόσμο ως ενεργή φωνή».

Τόσο η Λίνα Παλέρα όσο και ο Θεόδωρος Κουμαρτζής έχουν ήδη συμμετάσχει σε διεθνείς παραγωγές. Η μουσική της Λίνας Παλέρα έχει παρουσιαστεί στη σειρά του Netflix Vikings: Valhalla, ενώ ο Θεόδωρος Κουμαρτζής έχει συνθέσει μουσική για το Experience Ephesus Museum, μια διαδραστική εγκατάσταση στον αρχαιολογικό χώρο της Εφέσου, που υποδέχεται χιλιάδες επισκέπτες καθημερινά.

Η δραστηριότητά τους συνεχίζει να επεκτείνεται διεθνώς. Οι επόμενες εμφανίσεις τους περιλαμβάνουν συναυλία στο Μουσείο Μουσικών Οργάνων στις Βρυξέλλες στις 9 Μαΐου και εμφάνιση στο Guildhall School of Music and Drama στο Λονδίνο στις 22 Ιουνίου, ένα από τα σημαντικότερα μουσικά ιδρύματα της Ευρώπης.

Παράλληλα, αναπτύσσουν νέα έργα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ένα άλμπουμ βασισμένο σε αρχαίες ελληνικές μελωδίες και ένα έργο αφιερωμένο στον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο Αρχύτα και την ερμηνεία του για τα τετράχορδα, φέρνοντας θεωρητικές πτυχές της αρχαίας μουσικής στη σύγχρονη καλλιτεχνική πράξη.

Η ιστορική έρευνα συναντά την ψηφιακή αφήγηση

Αυτό που προκύπτει είναι κάτι περισσότερο από μια απλή ηχογράφηση. Αποτελεί ένα σημείο συνάντησης της αρχαίας οργανοποιίας με τη σύγχρονη σύνθεση.

Η δυναμική αυτής της επιστροφής δεν περιορίζεται στον κόσμο των video games. Ο αυθεντικός ήχος ενός αρχαίου οργάνου έχει ήδη βρει τον δρόμο του και στον παγκόσμιο κινηματογράφο.

Σε πρόσφατη animated ταινία με θέμα τη ζωή του βιβλικού βασιλιά Δαβίδ, η πρωτότυπη μουσική ενσωματώνει αυθεντική αρχαία ελληνική λύρα, κατασκευασμένη στο ίδιο οικογενειακό εργαστήριο στον Ευρωπό Κιλκίς. Ο ήχος της, αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας και ανακατασκευής, κρίθηκε τόσο πειστικός και εκφραστικός ώστε χρησιμοποιήθηκε αυτούσιος στο τελικό soundtrack της animated ταινίας David, αναδεικνύοντας πώς ένα όργανο της αρχαιότητας μπορεί να σταθεί οργανικά μέσα σε σύγχρονες, διεθνείς παραγωγές και να συγκινήσει ένα παγκόσμιο κοινό.

Ίσως εκεί να βρίσκεται και το πιο ουσιαστικό νόημα αυτής της διαδρομής. Δεν πρόκειται απλώς για την επιστροφή ενός αρχαίου οργάνου, αλλά για την αποκατάσταση μιας συνέχειας που δεν χάθηκε ποτέ πραγματικά, απλώς περίμενε να ακουστεί ξανά. Από τα αρχαία θέατρα μέχρι τις κινηματογραφικές αίθουσες και τους ψηφιακούς κόσμους, ο ήχος αυτός διασχίζει τον χρόνο, αποδεικνύοντας ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι στατική.